Sale and leaseback, işletmenin sahip olduğu taşınır veya taşınmaz bir varlığı (örneğin fabrika, makine, araç ya da gayrimenkul) bir finansal kuruluşa veya yatırımcıya satması, ardından aynı varlığı uzun vadeli kira sözleşmesiyle geri kiralaması işlemidir.
Bu model, varlığın mülkiyetini devrederken kullanım hakkını korumayı sağlar. Uluslararası finans literatüründe yaygın olarak “sell and leaseback” ya da “sale & leaseback” şeklinde de geçer.
İşleyiş Süreci
Varlığın Belirlenmesi: İşletme, sahip olduğu ve aktif şekilde kullandığı varlığı seçer.
Değerleme: Bağımsız değerleme uzmanları varlığın piyasa değerini belirler.
Satış: Varlık, finans kuruluşuna veya yatırımcıya satılır. İşletme bu satıştan nakit elde eder.
Kira Sözleşmesi: Satılan varlık, aynı anda uzun vadeli kira sözleşmesiyle işletmeye geri kiralanır.
Kullanımın Devamı: İşletme, operasyonlarını kesintisiz sürdürürken kira ödemelerini yapar.
Sözleşme Sonu: Kira süresi sonunda tarafların anlaşmasına bağlı olarak varlık geri satın alınabilir, kiralama uzatılabilir veya tamamen devredilmiş olur.
Taraflar
Satıcı-Kiralayan İşletme: Varlığı satan ve geri kiralayan şirket.
Alıcı-Kiraya Veren: Finansal kurum, leasing şirketi ya da yatırımcı.
Değerleme ve Hukuki Danışmanlar: Sözleşme şartlarının belirlenmesi ve varlığın değer tespiti için uzmanlar.
Avantajları
Likidite Sağlar: İşletme, sahip olduğu varlığı satıp nakde kavuşur.
Mülkiyet Yerine Kullanım Hakkı: İşletme, varlığı kaybetmeden kullanmaya devam eder.
Bilanço Yönetimi: Varlık satışından elde edilen gelir bilanço gücünü artırabilir.
Vergi Avantajı: Bazı ülkelerde kira giderleri vergi matrahından düşülebilir.
Alternatif Finansman: Banka kredisine erişim zor olan firmalar için farklı bir finansman kaynağı oluşturur.
Özsermaye Artışı: Varlıkların satış geliri, borçluluk oranını azaltabilir.
Dezavantajları
Kira Yükümlülüğü: İşletme, uzun vadeli kira ödeme yükü altına girer.
Mülkiyet Kaybı: Varlığın mülkiyeti artık işletmeye ait değildir.
Toplam Maliyet: Uzun vadeli kira ödemeleri, varlığın satış gelirini aşabilir.
Sözleşme Bağımlılığı: Sözleşme şartları katı olabilir; erken fesih cezaları doğabilir.
Muhasebe ve Finansal Etkiler
IFRS 16 (TFRS 16) Kiralama Standardı kapsamında, sale and leaseback işlemleri varlığın satışından doğan kazanç/zararın ve kiralama yükümlülüklerinin bilançoda ayrı gösterilmesini gerektirir.
Satış kazancı doğrudan gelir olarak değil, genellikle kira süresine yayılarak muhasebeleştirilir.
Nakit akış tablosunda, satıştan elde edilen gelir finansman kaynağı olarak görülürken, kira ödemeleri operasyonel nakit çıkışı olarak yansır.
Kullanım Alanları
Gayrimenkul: İş merkezleri, fabrikalar, lojistik depolar.
Makine ve Ekipman: Üretim hatları, inşaat makineleri.
Ulaşım Araçları: Uçak, gemi, filo araçları.
Enerji ve Altyapı: Enerji santralleri, telekomünikasyon altyapısı.
Örnek Senaryo
Bir üretim şirketi, sahip olduğu 50 milyon TL değerindeki fabrikasını bir leasing şirketine satar. Şirket bu işlemle hemen 50 milyon TL nakit elde eder. Aynı anda 15 yıllık kira sözleşmesi yaparak fabrikayı kullanmaya devam eder. Elde edilen nakit yeni yatırımlar için kullanılır, fabrika üretimi aksatmadan hizmet vermeyi sürdürür.
Sale and leaseback, işletmelere varlıklarının değerini likiditeye dönüştürme, bilanço yapılarını güçlendirme ve nakit akışını iyileştirme imkânı sağlayan modern bir finansman yöntemidir. Ancak uzun vadeli kira yükümlülüğü ve mülkiyet kaybı gibi riskleri göz ardı edilmemelidir. Şirketlerin bu yöntemi tercih etmeden önce finansal tabloları, stratejik hedefleri ve vergi etkilerini profesyonel danışmanlıkla birlikte değerlendirmeleri kritik öneme sahiptir.
