İklimle Mücadelede Yeni Dönem
Yasayla birlikte Türkiye, iklim değişikliğiyle mücadelede yeni bir hukuki çerçeveye kavuştu. Sera gazı emisyonlarının azaltılması ve iklim değişikliğine uyum faaliyetlerinin planlanması, uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi artık sistematik bir yapıya kavuşturulacak.
Kanunda “adil geçiş”, “iklim adaleti”, “emisyon ticaret sistemi (ETS)”, “gömülü emisyonlar”, “gönüllü karbon piyasaları” gibi önemli kavramlara yasal zemin kazandırıldı. Kamu ve özel sektör tüm aktörler, bu çerçevede üzerlerine düşen görevleri yerine getirmekle yükümlü olacak.
İklim Değişikliği Başkanlığı Güçleniyor
Yeni yasayla birlikte İklim Değişikliği Başkanlığı geniş yetkilerle donatıldı. Başkanlık, sera gazı azaltımına yönelik stratejilerin belirlenmesinden karbon piyasalarının yönetilmesine kadar birçok alanda koordinasyon sağlayacak.
Başkanlık ayrıca kurumlar arası bilgi alışverişi, veri toplama, Ulusal Coğrafi Bilgi Platformu’ndan veri temini ve paylaşımı gibi teknik süreçleri de yönetecek. Kurumlar ise gerekli bilgi ve belgeleri belirlenen sürede ücretsiz olarak paylaşmak zorunda olacak.
Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) Hayata Geçiyor
Kanunla birlikte Türkiye’de Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kurulması da resmileşti. ETS kapsamındaki işletmelerin, faaliyetlerini sürdürebilmeleri için sera gazı emisyon izni alması zorunlu hale geldi. Başkanlık tarafından tahsis edilecek emisyon kotalarıyla piyasa oluşturulacak, sistem doğrultusunda karbon kredileri ile denkleştirme yapılabilecek.
ETS’ye uyumsuzluk durumunda ağır yaptırımlar uygulanacak. Belirlenen tahsisatları teslim etmeyen işletmelere yüksek tutarda idari para cezaları verilecek ve ısrarlı ihlallerde izin iptali söz konusu olabilecek.
Ulusal Katkı Beyanı ve Net Sıfır Emisyon Hedefi
Türkiye’nin Ulusal Katkı Beyanı (UKB) kapsamında sera gazı azaltımı ve iklim uyumu hedefleri, sektörel bazda uygulamaya geçirilecek. Enerji, ulaşım, tarım gibi alanlarda mevcut politikalar UKB’ye uygun şekilde revize edilecek, yeşil dönüşüm desteklenecek.
Enerji verimliliği, yenilenebilir enerji kullanımı, temiz teknolojiler, döngüsel ekonomi ve sıfır atık sistemleri ön planda olacak. Su kaynaklarının korunması, karbon yutak alanlarının artırılması, ekosistemlerin sürdürülebilir yönetimi gibi başlıklar da uyum faaliyetlerinin temelini oluşturacak.
Yerel Yönetimler ve İl Koordinasyon Kurulları Rol Alacak
Her ilde İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu kurulacak. Vali başkanlığında oluşturulacak bu kurullar, yerel iklim planlarını hazırlayacak ve uygulayacak. Planların hazırlanmasında belediyeler, özel idareler ve merkezi kurumların bölge teşkilatları ortak çalışacak.
Yerel eylem planlarında adil geçiş ilkesi gözetilecek; bu sayede sosyal, ekonomik ve çevresel etkiler birlikte ele alınarak adil bir dönüşüm hedeflenecek.
Karbon Piyasası Kurulu Oluşturuluyor
Yasa kapsamında Karbon Piyasası Kurulu da hayata geçiriliyor. Kurul, ETS piyasasının işleyişi, tahsisatların belirlenmesi ve karbon piyasalarına ilişkin politika ve stratejilerin geliştirilmesinden sorumlu olacak. ETS kapsamında karbon kredileri ile denkleştirme yapılabilecek, Türkiye’nin gönüllü karbon piyasaları ile entegrasyonu sağlanacak.
Finansman, Teşvik ve Yeşil Taksonomi
Kanun, iklim dostu yatırımlar için finansman modellerini de kapsıyor. Yeşil tahviller, sürdürülebilir finansman araçları, sigorta sistemleri ve yeşil taksonomi uygulamaları teşvik edilecek. Başkanlık, ilgili kurumlarla birlikte bu alanda çalışmaları yürütecek.
Ayrıca karbon piyasasından elde edilen gelirlerin belirli oranı, iklim projeleri ve adil geçiş faaliyetlerinde kullanılacak. Bu gelirler özel ödenek olarak Başkanlık bütçesinde yer alacak ve sadece iklim mücadelesine yönelik faaliyetlerde harcanabilecek.
Eğitim ve Farkındalık Çalışmaları
Toplumun tüm kesimlerini kapsayan iklim eğitimi ve farkındalık çalışmaları da yasal zemine kavuştu. İlköğretimden yükseköğretime kadar tüm kademelerde müfredatlar gözden geçirilecek. Yeşil iş gücü yetiştirilmesine yönelik eğitim ve sertifikasyon programları desteklenecek.
Ağır Yaptırımlar Geliyor
Yasa, çeşitli yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde uygulanacak idari para cezalarını da detaylı şekilde belirliyor. Sera gazı raporlarını sunmayan, yanlış beyan veren, ETS kurallarına uymayan veya yetkisiz faaliyetlerde bulunan işletmelere 120 bin TL’den 50 milyon TL’ye kadar cezalar verilebilecek.
Türkiye’nin İklim Yol Haritası Netleşti
Türkiye, bu yasa ile hem Paris Anlaşması kapsamındaki uluslararası yükümlülüklerini hem de kendi 2053 net sıfır emisyon hedefini somut yasal temellere oturttu. İklim Kanunu, ekonomik kalkınma ile çevresel sürdürülebilirliği aynı potada eritmeye hazırlanıyor.
