Dış Ticarette Teslim Şekilleri: Tanımlar, Açıklamalar ve Önemi

Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından ilk kez 1936 yılında yayımlanan Incoterms kuralları, zaman içinde güncellenmiş ve son olarak Incoterms 2020 versiyonu ile yürürlükte kalmıştır. Bu kurallar, dış ticarette tarafların yükümlülüklerini netleştirerek anlaşmazlıkların önüne geçmeyi hedefler.

Teslim Şekillerinin Önemi

Teslim şekilleri;

• Satıcı ve alıcı arasındaki maliyet paylaşımını,

• Riskin hangi noktada satıcıdan alıcıya geçtiğini,

• Taşıma, sigorta, gümrükleme ve diğer lojistik süreçlerin kim tarafından üstlenileceğini belirler.

Yanlış belirlenen bir teslim şekli, taraflar için ciddi finansal kayıplara, hukuki ihtilaflara ve operasyonel aksaklıklara yol açabilir.

Teslim Şekillerinin Sınıflandırılması

Incoterms kuralları dört ana grupta toplanır. Bu gruplar riskin ve sorumluluğun devredildiği nokta esas alınarak belirlenmiştir:

1. E Grubu (Çıkış)

2. F Grubu (Ana Taşıma Ödenmemiş)

3. C Grubu (Ana Taşıma Ödenmiş)

4. D Grubu (Varış)

1. E Grubu: Çıkış Noktasında Teslim

• EXW (Ex Works – İşyerinde Teslim)
  Satıcının minimum sorumluluğu vardır. Mal, satıcının iş yerinde veya deposunda alıcıya teslim edilmiş sayılır.

  • Satıcı: Malları ambalajlı halde hazır eder.

  • Alıcı: Nakliye, sigorta, gümrükleme gibi tüm masrafları üstlenir.

  • Avantaj: Satıcı için düşük risk.

  • Dezavantaj: Alıcı için yüksek maliyet ve risk.

2. F Grubu: Ana Taşıma Alıcıya Ait

• FCA (Free Carrier – Taşıyıcıya Teslim)
  Satıcı, malı alıcının belirlediği taşıyıcıya teslim eder. Teslim noktası satıcının ülkesi içinde olabilir.

  • Risk, mal taşıyıcıya teslim edildiğinde devreder.

• FAS (Free Alongside Ship – Gemi Doğrultusunda Teslim)
  Mal, yükleme limanında geminin yanına kadar getirilir.

  • Satıcı: Malı limana kadar getirir.

  • Alıcı: Yükleme, deniz navlunu ve sigortadan sorumludur.

• FOB (Free On Board – Gemide Teslim)
  Mal, geminin güvertesine yüklendiğinde teslim edilmiş sayılır.

  • Risk, yükleme limanında gemiye geçtiği anda alıcıya geçer.

  • Sıklıkla denizyoluyla yapılan ticarette tercih edilir.

3. C Grubu: Ana Taşıma Satıcıya Ait

• CFR (Cost and Freight – Mal Bedeli ve Navlun)
  Satıcı, malı gemiye yükler ve navlunu öder. Ancak risk, yükleme limanında gemiye geçtikten sonra alıcıya aittir.

• CIF (Cost, Insurance and Freight – Mal Bedeli, Sigorta ve Navlun)
  CFR’ye ek olarak satıcı, taşıma sigortasını da yaptırmak zorundadır.

  • Alıcı için güvenli bir teslim şeklidir.

• CPT (Carriage Paid To – Taşıma Ücreti Ödenmiş Teslim)
  Satıcı, malı taşıyıcıya teslim eder ve taşıma ücretini öder. Ancak risk, taşıyıcıya teslim anında alıcıya geçer.

• CIP (Carriage and Insurance Paid To – Taşıma ve Sigorta Ücreti Ödenmiş Teslim)
  CPT’ye ek olarak satıcı, sigorta yaptırmakla yükümlüdür.

  • Incoterms 2020’de CIP için minimum sigorta değil, daha kapsamlı bir sigorta şartı getirilmiştir.

4. D Grubu: Varış Noktasında Teslim

• DAP (Delivered At Place – Belirlenen Yerde Teslim)
  Satıcı, malı alıcının ülkesinde belirlenen varış noktasına kadar getirir.

  • Tüm nakliye masrafları satıcıya aittir.

  • Gümrükleme ve vergiler alıcıya aittir.

• DPU (Delivered at Place Unloaded – Belirlenen Yerde Boşaltılmış Teslim)
  Satıcı, malı varış noktasında boşaltılmış halde teslim eder.

  • 2020’de DAT (Delivered at Terminal) teriminin yerine geçmiştir.

• DDP (Delivered Duty Paid – Gümrük Vergileri Ödenmiş Teslim)
  Satıcının sorumluluğu en yüksek olduğu teslim şeklidir.

  • Satıcı, tüm taşıma, gümrükleme, vergi ve masrafları öder.

  • Alıcı için en avantajlı, satıcı için ise en riskli seçenektir.

Dış ticarette teslim şekilleri, yalnızca lojistik süreci değil, aynı zamanda maliyet paylaşımını ve taraflar arasındaki risk dağılımını da belirler. Yanlış seçilen teslim şekli, firmaların kârlılığını olumsuz etkileyebilir ve hukuki sorunlara yol açabilir. Bu nedenle ihracatçı ve ithalatçıların, Incoterms kurallarını iyi bilmesi, sözleşmelerde net bir şekilde belirtmesi ve her ticaretin koşullarına uygun teslim şeklini tercih etmesi büyük önem taşır.